Γιατί λέμε Καθαρά Δευτέρα;

Τι σημαίνει Καθαρά Δευτέρα και κούλουμα


Σύμφωνα με τους λαογράφους, η Καθαρά Δευτέρα πήρε το όνομά της από τη συνήθεια των νοικοκυρών να καθαρίζουν την ημέρα εκείνη τα μαγειρικά τους σκεύη από τα κρεατικά μαγειρέματα της Απoκριάς. Για αυτόν τον λόγο, στο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας, νηστίσιμα εδέσματα όπως όσπρια, θαλασσινοί μεζέδες και λαγάνα έχουν την τιμητική τους. 

Γιατί πετάμε χαρταετό;

Το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει την πνευματική ανάταση του ανθρώπου και αποτελεί παραδοσιακό έθιμο της Καθαράς Δευτέρας. Κάθε χρόνο τέτοια μέρα ο ελληνικός ουρανός γεμίζει με πολύχρωμους χαρταετούς και το τραπέζι μας με νηστίσιμες λιχουδιές Συμβουλή: το πέταγμα του χαρταετού θέλει ιδιαίτερη μαστοριά, γι' αυτό δώστε ιδιαίτερη προσοχή στα ζύγια της καλούμπας και στο μέγεθος της ουράς.

Από πού προέρχεται η ονομασία Κούλουμα;

Η ονομασία «Κούλουμα» αναφέρεται στον υπαίθριο εορτασμό της Καθαράς Δευτέρας. Κατά την πιθανότερη εκδοχή, η λέξη προέρχεται από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης "cumulus", που, εκτός των άλλων, σημαίνει αφθονία και σηματοδοτεί την αρχή της Σαρακοστής και της νηστείας, περίοδο κατά την οποία ο Μακεδονικός Χαλβάς δεν λείπει από κανένα ελληνικό τραπέζι!

Γιατί λέμε Καθαρά Δευτέρα;

Ξέρουμε όμως τι πραγματικά είναι η Καθαρά Δευτέρα και πως καθιερώθηκε;

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος της περιόδου της Aπόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα.

Από παλιά η Καθαρή Δευτέρα, πέρασε στην συνείδηση του λαού, σαν μέρα καθαρμού. Οι Βυζαντινοί, την Καθαρή Δευτέρα την ονόμαζαν Απόθεση -Απόδοση, και τελούσαν δρώμενα. Τραγουδούσαν σχετικά άσματα, από τα οποία έχουν σωθεί μικρά μέρη μέχρι στις μέρες μας. «Ίδε το έαρ το καλόν πάλιν επανατέλλει, φέρον υγείαν και χαρά και την ευημερίαν».

Όσον αφορά τα κούλουμα και το γνωστό πέταγμα του χαρταετού, καθιερώθηκε αργότερα.

Για την ετυμολογία της λέξης κούλουμα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Κατά τον Νικόλαο Πολίτη, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και το τέλος. Εκφράζει δηλαδή το τέλος, τον επίλογο της Απόκριας. 

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή προέρχεται από μια άλλη λατινική λέξη, την λέξη «κόλουμνα» δηλαδή «κολώνα». 

Κι αυτό επειδή το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα, έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.