Τι απέγινε η συλλογή του Αλεξάνδρου Ιολα;

Τον συνάντησα πρώτη φορά στο σπίτι του ενδυματολόγου Σκαλιντό. Τα μάτια του ήταν σαν διαμάντια. 

 Σε κοιτούσε και μπορούσε να δει μέσα στην ψυχή σου με την πρώτη ματιά, να καταλάβει εαν έχεις χαρά ή στενοχώρια» θυμάται ο Λάζαρος Πολίτης για τον Ιόλα στο πλευρό του οποίου έζησε για είκοσι χρόνια. 

«Το πιο σημαντικό πράγμα που μου δίδαξε ήταν ότι πρέπει να είσαι ο εαυτός σου, να μην προσποιήσαι ότι είσαι κάτι άλλο μόνο έτσι θα μπορούσες να πετύχεις στη ζωή σου. Πριν από αυτό όμως έπρεπε πρώτα να βρεις ποιος είναι αληθινά ο εαυτός σου...» 

Μαικήνας των τεχνών, συναρπαστική προσωπικότητα που είχε την τύχη και το ταλέντο να γνωρίζει να συναναστρέφεται και να γοητεύει μύθικες μορφές από τον Κωνσταντίνο Καβάφη και τον Άγγελο Σικελιανό τον Ντιαγκίλεφ μέχρι τον Πάμπλο Πικάσο, τον Άντι Γουόρχολ και τον Ρούντολφ Νουρέγεφ, ο Αλέξανδρος Ιόλας ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλέκτες έργων Τέχνης στην Ιστορία, και λειτούργησε ως πηγή έμπνευσης και δημιουργίας για τους μεγαλύτερους εικαστικούς καλλιτέχνες του 20ου αιώνα. 

Με τον Μαξ Ερνστ

Τους περισσότερους από αυτούς δε, τους είχε ανακαλύψει και καθιερώσει ο ίδιος. Στην Ελλάδα όμως ήταν περισσότερο γνωστός μέσα από τον παραμορφωτικό φακό των κίτρινων πρωτοσέλιδων του Τύπου της δεκαετίας του 80, που δεν μπόρεσε να κατανοήσει την αξία του και τη σημασία των πράξεων και των λόγων του, 

Η ομοφυλοφιλία του, σε συνδυασμό με τον πλούτο, τις διασυνδέσεις, τον ασυμβίβαστο τρόπο ζωής και το ανερθρίαστο χιουμορ του τον κατέστησαν ιδανικό στόχο. 

Για πολλά χρόνια μετά το θάνατο του το 1987 παρέμενε αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στην Ελλάδα. Χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες για να γίνουν αντιληπτές οι πραγματικές αιτίες που αντιμετωπίστηκε με αυτόν τον τρόπο και το μέγεθος της απώλειας της συλλογής του την οποία είχε κάθε πρόθεση να κληροδοτήσει σε ένα κράτος που όμως δεν ήθελε καμία συναλλαγή με έναν «έκφυλο».

«Ο Ιόλας ήταν το χαρισματικότερο πλάσμα που γνώρισα στη ζωή μου, ένα είδος ερμαφρόδιτου, ήταν κάτι έξω από την εποχή του και ίσως πολύ μακριά από αυτή» θα πεί ο Γιάννης Τσαρούχης στο Νίκο Σταθούλη.

Ο Ιόλας γινόταν δεκτός με ανοιχτές αγκάλες στη Νέα Υόρκη και το Παρίσι, αγαπούσε όμως την Ελλάδα. Γι αυτό αποφάσισε να φέρει όλη του τη συλλογή στην Αγία Παρασκευή, όπου ονειρευόταν να δημιουργήσει ένα χωριό καλλιτεχνών. Ξεκινώντας από το δικό του σπίτι- μουσείο.

Ο Δημήτρης Πικιώνης, ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Παύλος Καλατζόπουλος έκαναν τις αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις του ανακτόρου. Άργότερα ασχολήθηκε ο Αρχιτέκτονας Μανώλης Καραντινός....

«Θυμάμαι τον πρώτο γείτονα που γνώρισα. Ήταν ο Μιχάλης, η κουφή. Την πρώτη φορά που τον είδα, τον ρώτησα «Πως σε λένε» «Μίλα μου πιο δυνατά μου απάντησε, είμαι κουφή. Έλεγε καταπληκτικά τον καφέ. Ένα βράδυ είχα καλεσμένους σε δείπνο διάφορους ξένους τιτλούχους και την Παλόμα Πικάσο μαζί, χρειάστηκε οπωσδήποτε μία κυρία να συμπληρώσει το τραπέζι. Καμία από τις γνωστές μου δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Και τότε έντυσα με ένα βαρύτιμο φόρεμα το φτωχό θεόκουφο Μιχάλη Του έβαλα ένα κολιέ και σκουλαρίκια και τον έκανα να μοιάζει με κάποια από αυτές τις δαιμονικές γριές αρχόντισες του Γκόγια. TheDuchess of Agrinion τον σύστησα. Και κανείς δεν αμφισβήτισε την υψηλή καταγωγή του έτσι όπως καθόταν αμίλητος στο τραπέζι...

Σε ένα πάρτι στην Αγία Παρασκευή, ο Ιόλας παρατήρησε ότι ένας υπουργός έβαλε στην τσέπη του ένα αρχαικό συλλεκτικό αντικέιμενο. Παρακάλεσε έναν έμπιστο του άνθρωπο να ζητήσει με τρόπο το έργο από τον Υπουργό. Εκείνος κοκκίνησε από ντροπή και δικαιολογήθηκε παιδικά: «Μα μου το βάλανε στην τσέπη»

«Ιόλα» του είπε η Μελίνα μπροστά στους καλεσμένους του, «σε προσλαμβάνω για σύμβουλο, δέχεσαι;» «Πόσα μου δίνεις» της απαντά πονηρά ο Ιόλας.

«Σαράντα χιλιάδες» λέει η Μελίνα

«Χρυσή μου στη Σούλα( Σ.Σ. την οικονόμο του) δίνω τα διπλά...»

Εκείνη την εποχή είχε καλέσει τον Δήμαρχο της Αγίας Παρασκευής, τον Λέανδρο Χατζηανδρέου να του ανακοινώσει ότι δωρίζει στο δήμο ένα οικόπεδο τεσσάρων στρεμμάτων δίπλα στο σπίτι του προκειμένου να γίνει η πλατεία της Τέχνης. Ένα σχέδιο το οποίο άρχισε από την επόμενη μέρα να υλοποιεί. Ήθελε να δωρίσει το σπίτι του αφού πρώτα το είχε διαμορφώσει σε Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Στα μέσα της δεκαετίας του 80 ξεκίνησε η διαπόμπευση του από τον Ελληνικό Τύπο.

«Οι εφημερίδες στο σύνολο τους άρχισαν να τον ειρωνεύονται, να τον κατηγορούν για ανύπαρκτα πράγματα. Είχαν προηγηθεί καταγγελίες του Αντώνη Νικολάου-«Μαρία Κάλλας» εναντίον του Αλέξανδρου Ιόλα για αρχαιοκαπηλεία πορνεία και χρήση ναρκωτικών. Αόριστες καταγγελίες ενός αλκοολικού, τον οποίο μάζεψε ο Ιόλας, όταν ο Γιάννης Τσαρούχης τον πέταξε στο δρόμο. Ο Νικολάου δούλευε σε ένα καμπαρέ και έκανε τη Μαρία Κάλλας. Είχε πολλές γνωριμίες και ήταν ο τέλειος κουτσομπόλης. Ο Ιόλας τον συμπαθούσε γιατί μάθαινε τα νέα των Αθηνών μέσα σε πέντε λεπτά. Τον μάζεψε λοιπόν στο σπίτι να βοηθάει να τακτοποιεί και να παίνριε χαρτζιλίκι μέχρι να βρει κάποια δουλειά.

Όταν όμως παρατηρήθηκαν σημαντικές κλοπές στη συλλογή και στο σπίτι τις οποίες αποδείχτηκε ότι είχε κάνει ο ίδιος, ο Ιόλας δεν είχε άλλη επιλογή από το να τον διώξει. Άρχισαν οι φασαρίες. Ο Νικολάου ερχόταν μεθυσμένος τα βράδια ντυμένος Μαρία Κάλλας και ξυπνούσε τη γειτονιά, δημιουργόντας απίστευτες σκηνές. Πήγε τελικά στις εφημερίδες και άρχισε να κάνει διάφορες κατταγγελίες για τον Ιόλα. Η Αυριανή ήταν η πρώτη που τις δημοσίευσε και γρήγορα ακολούθησαν και άλλες..

Ένας από τους ελάχιστους που ύψωσε τη φωνή του για να τον υπερασπισθεί ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις που έγραψε ένα άρθρο υπέρ του στο περιοδικό Τέταρτο

«Με μεγάλη απόλαυση οι ρυπαρογράφοι θα έβλεπαν τον Ιόλα να μπαίνει στη φυλακή και τους εαυτούς τους να στέκουν ακόμα μία φορά θριαμβευτές επί του γκρεμισμένου ειδώλου. Για αυτούς η κατασκευή ενόχων είναι ο άρτος ο επιούσιος. Και όσο πιο μεγάλος ο ένοχος, τόσο πιο βαρύς και καλοψημένος ο άρτος...» Το μόνο που κατάφερε όμως ήταν να μπει και ο ίδιος στο στόχαστρο και η «Αυριανή» να τον διασύρει με χυδαίο τρόπο με αντίστοιχα δημοσιεύματα.

Μεγαλύτερο πόνο από τις επιθέσεις του Τύπου ωστόσο προκαλούσε στον Ιόλα η στάση της αδελφής του Νίκης Στάιφελ, που στα τελευταία χρόνια του, όταν πλέον είχε προσβληθεί από Aids, του έκανε καθημερινά τη ζωή μαρτύριο, βρίζοντας απειλόντας και διακδικώντας από αυτόν έργα τέχνης, ή κλέβοντας πολύτιμα αντικείμενα για το σπίτι της. Ο Ιόλας την αντιμετώπιζε ως άρρωστη. «Τι να σου πω για την αδελφή μου...Είναι δυστυχισμένη. Δεν έχει φίλους και κανένας δεν την καλεί σε κανένα πάρτι. Είναι μόνη της όλη την ημέρα με τη Φιλιπινέζα υπηρέτρια της.» Καθώς όμως η ασθένεια τον κατέβαλε, έπεσε υπό τον πλήρη έλεγχο της μέχρι το θάνατο του τον Ιούνιο του 87..

«Το Aids δεν το κόλλησε από ερωτική πράξη ο Ιόλας.» λέει ο Λάζαρος Πολίτης. « Είχε μεταδοθεί στο αίμα του όταν υποβλήθηκε σε επέμβαση μπαι πας μερικά χρόνια νωρίτερα. Εμείς δεν γνωρίζαμε καν οτι το είχε, δεν υπήρχε κάποια τέτοια ένδειξη. Για εμάς που τον ζούσαμε στο σπίτι ήταν μια μαγική εικόνα ο Ιόλας, δεν φανταζόμασταν ότι θα μπορούσε να πεθάνει, μέχρι που έφυγε για το ταξίδι στην Αμερική όπου πήγε για να κάνει επέμβαση στον προστάτη και από αυτήν πέθανε. Το ότι είχε Aids το μάθαμε μετά.. Τον Ιόλα δεν τον ενδιέφερε το σεξ, ο έρωτας για εκείνος είχε πια μια πλατωνική έννοια.

Τις τελευταίες του μέρες τις πέρασε απομωνομένος στην Αμερική όπου νοσηλευόταν. «Ωσπου να φτάσω στην Αμερική» λέει ο Λάζαρος Πολίτης. «είχε πεθάνει. 

Αυτό που με στεναχώρησε περισσότερο είναι ότι οι συγγενείς του, η αδελφή του η ανηψιά του, που τόσο ωφελήθηκαν με τους εξαιρετικούς γάμους που τους κανόνισε, τις σπουδές στην Ελβετία και όλα αυτά, πούστη τον ανεβάζαν πούστη τον κατεβάζαν... Η συλλογή του δε λεηλατηθηκε, όλα τα πήραν οι κληρονόμοι. 

Μετά το θάνατο του η Νίκη Στάιφελ κατέγραψε τα πάντα αξιολογόντας τα σε χαμηλές τιμές, κλειδωσε το σπίτι, και καθε λίγο και λιγάκι κατήγγειλε και μία υποτιθέμενη κλοπή, ενώ μετέφερε τα πάντα στο εξωτερικό. Αργότερα βρέθηκε στα δικαστήρια με την ανηψιά της την κόρη του αδελφού της και τα μοιράστηκε μαζί της.

Οι αρχαιότητες πήγαν στα μουσεία.... Σήμερα όμως τα έχει η ανηψιά, Ελένη Νατάλ Ιόλα, η οποία έκανε αίτηση και τα πήρε νομίμως. 

Δεν έχει χαθεί τίποτα, ούτε μανταλάκι. Τα πήραν όλα οι κληρονόμοι και ό,τι δε μπορούσαν να πάρουν το σπάγανε. Αν χάθηκαν κάποια πράγματα αξίας αυτά ήταν ελάχιστα.

Κάθε αίθουσα του σπιτιού του Ιόλα ήταν αφιερωμένη και σε έναν αγαπημένο του καλλιτέχνη, με μαρμάρινους τοίχους και χρυσές πόρτες... Σήμερα η έπαυλή του είναι παραδομένη στο χρόνο.

Πριν μερικούς μήνες δόθηκαν εκεί κάποιες παραστάσεις με θέμα τη ζωή του Ιόλα και η περίφημη βίλα του, κατεστραμμένη πλέον άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες της στο κοινό. 

Λίγο νωρίτερα την έπαυλη είχε επισκεφθεί ο εικαστικός και αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης για να αποτυπώσει με το φακό του τη σημερινή κατάσταση. 

"Είναι ένα σπίτι θρύλος που δεν έχει κανένα νόημα να το αντικαταστήσουμε" εξήγησε τότε. "Συνδεόταν άμεσα με τη συλλογή. Χωρίς αυτή είναι παράλογο να το αποκαταστήσουμε. 

Τι θα μπει στη θέση των λευκών βιβλίων ή εκεί όπου υπήρχαν χρυσές πόρτες; Αν είχε προλάβει να το κάνει κέντρο τέχνης θα είχε αλλάξει όλη η ροή της ιστορίας της σύγχρονης Τέχνης στην Ελλάδα."

πηγή